انواع مشکلات دیکته نویسی + علت ها و راه حل های آن + مثال

مشکلات دیکته نویسی + راه حل های رفع مشکلات دیکته نویسی + علت های بروز این مشکل

قبلا به مجموعه روش های بهبود مهارت نوشتن اشاره کردیم.این مقاله به صورت دقیق تر به مشکلات دیکته نویسی و علل آن خواهیم پرداخت و می گوییم که باید چه کاری انجام دهید تا مشکلات یا اختلالات دیکته رفع شود.

دانش آموزان زیادی وجود دارند که در درس دیکته دچار مشکل هستند و به نسبت تعداد غلط هایی که مرتکب می شوند، نمرات کمتری دریافت می کنند. معمولا معلمان و والدین برای تقویت دیکته آنها به راه های زیر متوسل می شوند:

  • به کودک پند و اندرز می دهند و از آنان کوشش بیشتری را طلب می کنند.
  • کودک را تحقیر، سرزنش و مواخذه می کنند.
  • به سرزنش و انتقاد از معلم می پردازند
  • هر کدام از والدین، والد یا عضو دیگری از خانواده را مقصر می شمارند.
  • میزان تکالیف خانه و مدرسه را که به نوعی به درس دیکته مربوط می شود افزایش می دهند.
  • از کودکان می خواهند شکل صحیح کلماتی را که در نوشتن آن مرتکب اشتباه شده است، بارها بنویسند.
  • از دانش آموزان می خواهند یک جمله بنویسند که در آن شکل صحیح کلمه ای که در دیکته غلط نوشته است، به کار رود.
  • از وی می خواهد تا واژه درست مورد نظر را، یا فقط حرفی از آن واژه را که قبلا غلط نوشته شده است، با رنگ قرمز یا رنگ مشخص دیگری چند بار بنویسد تا در ذهنش پایدار بماند.

اگر شما با مشکل دیکته نویسی یک دانش آموز رو برو شوید چه خواهید کرد؟

آیا فکر می کنید روش های نام برده شده می تواند مشکل دیکته دانش آموز را حل کند؟

آیا مشکل دانش آموز به این خاطر است که سرزنش، تحقیر و مواخذه نشده است؟

آیا مشکل به این جهت است که دانش آموز به اندازه کافی تمرین و تکرار نکرده است؟

به این پرسش ها باید با احتیاط پاسخ داد، نصیحت و سرزنش به نتیجه مثبتی نخواهد انجامید اما اگر دانش آموز درس مورد نظر را بارها و بارها تمرین کند و شکل صحیح کلمه را بارها و بارها بنویسد، و یا آن کلمه را بار ها و بارها در داخل یک جمله به کار ببرد. البته که با توجه به استعداد خویش، نوشتن صحیح کلمه را خواهد آموخت و امکان اشتباه مجددش کاهش خواهد یافت. اما آیا تمرین های مکرر باعث یادگیری کودک در واژه های ویژه ای که تمرین کرده است، می شود؟ آیا این یادگیری به سایر درس ها و واژه ها نیز انتقال می یابد؟

آیا برای یادگیری واژه های تازه ، دانش آموز باید به همان میزان تلاش و تکرار کند؟آیا راه حل ساده تر و مطمئن تری وجود دارد؟

واقعیت این است که انواع اشتباهاتی که دانش آموز مرتکب می شود از یک نوع و یک سنخ نیستند. تا بتوان با اتخاذ یک روش همه آن ها را از بین برد و به پیشرفت وی اطمینان یافت.

برای دستیابی به یک راه حل ساده و امیدوار کننده، بهتر است ابتدا با اجرای آزمون هوشی، از طبیعی بودن هوش کودک اطمینان حاصل کنیم. اگر کودک در سایر درسها و فعالیت هایش مثل سایر دانش آموزان معمولی باشد، به اجرای آزمون هوش نیاز نداریم. بعد از اطمینان از عادی بودن دانش آموز باید اشتباهات دیکته های متعدد دانش آموز را از روی دفتر دیکته وی یادداشت کنیم. به عنوان مثال اگر دانش آموز تا به حال 10 دیکته نوشته است، تمام اشتباهاتی را که در آن دیکته ها مرتکب شده، یادداشت کنیم و علت یا علل آن اشتباهات را بیابیم. برای بررسی عینی تر، فرض می کنیم دانش آموزی در دیکته هایش مجموعا شصت و پنج غلط داشته است سپس آن شصت و پنج کلمه ای که نادرست نوشته است و همچنین دیکته صحیح همان کلمات را به این صورت یادداشت می کنیم:

مشکلات دیکته نویسی

دیکته نویسی

دیکته

 

با اندکی دقت در 65 کلمه ای که به صورت یک جدول فهرست شده اند می توانیم دریابیم که واژه های شماره 56 تا 60، درست، اما کاملا ناخوانا و نارسانا نوشته شده اند و دیکته ی بقیه واژه ها غلط است، اما تمتم این غلط ها از یک نوع نیستند و می توان آنها را در گروه های مختلفی جای داد.

واژه های شماره 18-19-46-47-48-49-50 وارونه یا قرینه نوشته شده اند.

واژه های 61 تا 65 به دلیل وجود مشکل در تمیز دیداری، غلط نوشته شده است.

واژه های 61 تا 65 می تواند به دلیل ناکافی بودن دقت نیز باشد. واژه های 51 تا 55 به حافظه دیداری مربوط می شوند.

واژه های 1-12-15-23-25-27-32-34-36-40-42 به کم بودن حافظه دیداری مربوط می شوند.

واژه های 2-4-6-16-21-22-28-31-33-35 به ناکافی بودن حساسیت شنیداری مربوط هستند.

واژه های 5-8-10-17-20-38-39-41-44-45 به کم دقتی ربط می یابند.

واژه شماره 37 جا افتاده است و به حافظه شنیداری مربوط است.

واژه های 9-7-9-11-13-14-24-26-29-30-43 به مشکلات آموزشی مربوط هستند مشکلاتی که باید از طریق روشهای تدریس حل شوند.

اولین کار مربی و والدین این است که غلط های دیکته ی دانش آموز را یادداشت کرده، تجزیه و تحلیل نمایند و سپس نوع غلطها را دسته بندی کنند و با توجه به اینکه فراوانی غلطهای دیکته ی دانش آموز به کدام یک از انواع غلطها مربوط می شود، برای درمان آن با توجه به نوشته های این سایت یک برنامه طراحی نمایند.

درمان نارسانویسی

گفتن این مطلب، که علت مشکل دانش آموز، نارسا نویسی است، مشکل را حل نمی کند، بلکه باید نوع خطای نارسا نویسی را مشخص کرد و سپس علت یا علل آن خطاها را شناخت و سر انجام با توجه به آن علل، برای ترمیم و درمان طراحی و اقدام نمود. در زیر نمونه هایی از نارسا نویسی ارائه می شود.

نارسا نویسی

جدول زیر، خطاها و علل نارسانویسی را فهرست کرده است:

علل نارسا نویسی

برای ترمیم و درمان نارسا نویسی باید اقدامات زیر را انجام داد:

  • روان نویسی در اختیار دانش آموز قرار دهید تا خطوطی به دلخواه رسم کند.
  • یک وایت برد کوچک و قابل حمل و نقل در اختیار کودک قرار دهید تا به دلخواه روی آن نقاشی کند یا خطوط رسم نماید.
  • گچ نرم و مناسب در اختیار دانش آموز قرار دهید تا به دلخواه روی تخته سیاه خط بکشد و نقاشی کند.
  • به وضعیت نشستن دانش آموز هنگامی که تکالیف نوشتنی خویش را انجام میدهد توجه کرده و آن را اصلاح کنید. او باید روی صندلی کاملا راحت بنشیند. ارتفاع میز تحریر باید با صندلی و با قد دانش آموز تناسب داشته باشد به گونه ای که بتواند هر دو ساعد خود را به راحتی روی میز قرار دهد.
  • کاغذ یا دفتری که در آن می نویسد تقریبا راست باشد، بدین معنی که لبه کاغذ با لبه پایین میز تحریر، زاویه ای در حدود 15 درجه باشد.
  • نحوه مداد دست گرفتن دانش آموز باید بین انگشت شصت و انگشت اشاره قرار گرفته و از بالای قسمت تراشیده شده گرفته شود.
  • اگر انگشتان و عضلات کوچک و بزرگ دست، ضعیف یا کوچک هستند، از مداد های باریکتر (با قطر کمتر از مدادهای معمولی) استفاده شود و مداد خیلی کوتاه نباشد.

برای تقویت عضلات کوچک و بزرگ دست فعالیت های زیر پیشنهاد می شود:

الف: خمیر بازی در اختیار دانش آموز قرار دهید تا با آن بازی کرده و وسیله هایی مثل دیگ، بشقاب، آدم، و امثال آن درست کند( شما خودتان می توانید خمیر بازی درست کنید: برای ساختن خمیر بازی، یک واحد نمک، چهار واحد آرد گندم، یک چهارم واحد روغن و به اندازه کافی آب را به هم زده و ماساژ دهید. اگر خمیر چسبنده شد به آن آرد و نمک اضافه کنید تا به صورت دلخواه درآید. برای اینکه خمیر بازی رنگی درست کنید می توانید از آبی که از جوشاندن پوست انار، یا از جوشاندن سبزی و امثال آن که رنگی می شود استفاده کنید و سعی کنید از رنگ های شیمیایی زیان آور استفاده نکنید.)

ب: از دانش آموز بخواهید کاغذ های باطله یا کاغذ روزنامه را با دستهایش مچاله کند. بهتر است این فعالیت را بیشتر با دستی که می نویسد انجام دهد.

پ: با استفاده از قیچی، کاغذ های باطله را قیچی کند( از قیچی های نوک پهن استفاده شود)

ت: از او بخواهید تا زیپ، دکمه و بند کفش خود را باز و بسته کند.

ث: از او بخواهید هر کدام از انگشتان دست را که شما به آن اشاره می کنید حرکت دهد. سعی کنید همه انگشتان را در نظر بگیرید، یعنی دانش آموز بتواند همه انگشتان را یکی یکی حرکت دهد.

ج: در محلی که ماسه یا خاک نرم وجود دارد از او بخواهید به کمک یک چوب ، خطوطی رسم کند.

چ: تعداد پیچ و مهره و قفل و کلید در اختیارش قرار دهید تا آنها را باز و بسته کند.

ح: کقداری گل رس تمیز در اختیارش قرار دهید تا با آن بازی کندو او می تواند بااسفاده از گل رس چیز های مختلفی مانند بشقاب ، کاسه و … بسازد.

یک سری خط های موازی با فاصله کم و زیاد رسم کنید و از دانش آموز بخواهید تا وسط هردو خط موازی، یک خط راس ت رسم کند. همانند تصویر:

درمان نارسا نویسی

درمان نارسا نویسی 2

  • از دانش آموز بخواهید شکل های نقطه چین را پر کند.

نارسانویسی

  • می توانید از دانش آموز بخواهید انگشتش را به آبرنگ یا رنگ پلاستیک آغشته کرده با آن هر شکلی را که می خواهدروی موزاییک ها رسم کند.
  • یک سری شکل هندسی رسم کرده و در کنار آن همان شکل را به صورت نقطه چین بکشد. سپس از دانش آموز بخواهید نقطه چین ها را به هم متصل و در نتیجه شکل را به طور کامل رسم نماید.

تمرین درست نویسی

  • ابتدا اعداد و کلمات و حروف را به صورت کامل بنویسند و سپس در کنار آن همان اعداد و کلمات را به صورت ناقص بنویسید و از کودک بخواهید آنها را کامل کند.

تمرین برای خوش خط شدن

  • دو نوار موازی هم را با فاصله مناسب به کاغذ بچسبانید و از کودک بخواهید تا بین آن دو نوار بنویسد:

صاف نوشتن

تقویت هماهنگی چشم و دست

باید برای تقویت هماهنگی چشم و دست برنامه ریزی کنید . اماقبل از انجام برنامه ای که برای تقویت هماهنگی چشم و دست طراحی کرده اید، بهتر است اول اطمینان یابید که چشم و دست برتر کودک هر دو در یک طرف قرار دارد. در قالب مردم طرف راست بدن نسبت به چپ برتری دارد. بدین معنی که آنان بیشتر ، از چشم راست ، گوش راست، دست راست و پای راست استفاده می کنند. در برخی نیز طرف چپ بدن برتری دارد، آن نیز امری طبیعی است. اما افرادی نیز وجود دارند که طرف راست یا چپ آنان تماما برتری ندارد، بلکه بخشی از اندامهای طرف راست و بخشی از اندام های چپ شان برتر می باشد . مثلا از دست راست بیشتر استفاده می کنند در حالی که چشم چپ شان را به کار می گیرند. بهتر است با انجام تست های زیر برتری هرکدام از اندام ها را مشخص کنید.

الف: یک توپ پلاستیکی در فاصله دو – سه متری کودک قرار دهید و از او بخواهید تا بدود و توپ را شوت کند. آنگاه مشخص کنید که کدام پا را برای شوت کردن مورد استفاده قرار داده است. (همین پا ، پای برتر است)

ب: کاغذ یا مقوایی را به شکل یک لوله ، به قطر نیم تا یک سانتی متر درست کنید. و به کودک بدهید تا از داخل سوراخ آن ، یک هدف ریز را نگاه کند . آنگاه چشمی را که مورد استفاده قرار داده است(یعنی چشم برتر را) یادداشت کنید.

پ: ساعت مچی تان را به وی بدهید تا امتحان کند و توجه کنید که آیا صدای آن را می شنود یا خیر. آنگاه یادداشت کنید که از کدام گوش خود استفاده نموده است. ؟ چپ یا راست؟

ت: نخ و سوزن پلاستیکی به وی بدهید تا نخ را از داخل سوراخ سوزن عبور دهد. سپس ملاحظه کنید که با کدام دست نخ را عبور می دهد.

چنانچه در این تست ها یا تست های مشابه آن به این نتیجه رسیدید که کودک برتری طرفی کامل دارد، یعنی تمام اندام ها ی چپ یا تمام اندام های راست او برتر است. آنگاه تمرین های مربوط به هماهنگی چشم و دست را شروع کنید. اما اگر سه اندام راست و یک اندام چپ بود، با انجام تمرین های پیشنهادی، سعی کنید دانش آموز آن اندام چپ را کمتر مورد استفاده قرار دهد و بالعکس اندام راست را بیشتر به کار ببرد.

اگر دو اندام چپ و دو اندام راست بود، سعی کنید برتری را به طرفی بدهید که دست وی در آن اطراف قرار دارد.

با توجه به موارد بالا اگر بخواهیم در چشم راست برتری ایجاد کنید، به هنگام انجام تمرینات هماهنگی چشم و دست، از کودک بخواهید از یک عینک پلاستیکی استفاده کند. به این شکل که طلق سمت راست این عینک را بکند. و به طلق سمت چپ یک تکه کاغذ بچسباند و آنگاه تمرین ها را انجام دهد. در این صورت چشم راست مجبور به فعالیت خواهد شد و پس از مدتی برتری طبیعی خود را باز خواهد یافت. طبق تجربه، انجام تمرینها به مدت 15 دقیقه در روز، برای سه تا چهار هفته ، این برتری را ایجاد خواهید کرد.

برای ایجاد برتری جانبی در پا ، دست یا گوش نیز، در صورتی که لازم باشد می توان تمرین هایی را توصیه کرد. در تمام این تمرین ها هدف این است که عضو مورد نظر شما فعالیت بیشتری بکند تا به برتری لازم برسد.

لازم به یاد آوری است که برتری جانبی، همیشه و به طور حتم مشکل ساز نیست. اما وجود برتری جانبی می تواند کارایی فرد را افزایش دهد.

برای تقویت هماهنگی چشم و دست فعالیت های زیر را می توان برای کودک تدارک دید:

الف: انداختن توپ در حلقه مینب بسکت.

ب: ماهی گیری با استفاده از نوعی اسباب بازی که با روشن کردن کلید، صفحه گردان آن که در شیار هایش ماهی های پلاستیکی قرار گرفته است، می چرخد و موجب باز و بسته شدن دهان ماهی ها شده و در همین زمان کودک باید با استفاده از قلاب ماهی ها را بگیرد.

پ: کوبیدن میخ ( در صورت وجود جنس میخ ها و چوب ها پلاستیکی که نقش میخ و چوب را ایفا می کنند استفاده شود).

ت: تیر اندازی با تفنگ های پلاستیکی.

ث: انداختن توپ چسبانک به سوی هدف معین.

ج: انداختن حلقه های پلاستیکی دور پوبی که به صورت عمودی قرار گرفته است.

چ: بازی با توپ و راکت.

ح: بازی بولینگ

خ: پیچاندن نخ دور قرقره

د: حمل یک استکان پر از آب، به شکلی که هنگام راه رفتن آب نریزد.

ذ: حمل یک زنگوله با راه رفتن آرام و سریع به نحوی که به صدا در نیاید.

ر: یک چوب به بلندی 20 سانتی متر انتخاب کنید و از کودک بخواهید سر چوب را روی انگشتش قرار دهد و آن را عمودی نگه دارد.

ز: چند شکل هندسی مثل دایره، مثلث، بیضی و امثال آن روی کاغذ رسم کنید و از دانش آموز بخواهید آن ها را باقیچی ببرد و جدا کند.

ژ: بازی پینگ پنگ

ض: انداختن و گرفتن دو پرتقال با یک دست.

تمام این تمرینها باید در فضایی پر شوق و شور انجام شود و بهتر است چند کودک به اتفاق هم بازی و تمرین نمایند. برای ایجاد علاقه بیشتر در آنها بهتر است بعد از هر موفقیت یک تقویت کننده( جایزه) نیز ارائه شود.

با انجام این تمرین ها می توان امید وار بود که در مدت نسبتا کوتاهی نارسانویسی اصلاح می شود و آنگاه مربی با ایجاد شوق و دادن اعتماد به نفس به دانش آموز مستقیما او را برای خوب نوشتن کمک می کند. اگر چه مشکل غالب دانش آموزان با انجام این تمرین ها حل می شود اما ممکن است به مواردی نیز برخورد کنیم که علیرغم اصلاح و تغییری که در بد نویسی فرد ایجاد شده است، اما میزان تغییر و اصلاح ، راضی کننده نباشد. در این صورت لازم است مربی به اطلاعات نظری درباره علل نارسانویسی مجهز باشد و سپس ویژگی های دانش آموزان و نوع نارسانویسی او را، با توجه به آن اطلاعات نظری و ویژگی های معین دانش آموزان که به این امر مربوط می شود، برنامه تغییر و اصلاح را طراحی و اجرا کند. پس از اجرای این طرح ها میزان پیشرفت دانش آموز را ارزیابی نموده و در صورت عدم موفقیت، مجددا به اطلاعات نظری و ویژگی های دانش آموز عنایت نماید و برنامه تغییر و اصلاح جدیدی را تدارک ببیند. در این صورت مربی می تواند اطمینان باید که در ترمیم و درمان نارسانویسی دانش آموز موفق خواهد بود.

علل مهم نارسانویسی

  • عدم مهارت های پایه ای مانند چرخاندن، فشار دادن، گرفتن و امثال آنها
  • عدم رشد مهارت ها و هماهنگی های حرکتی و حرکت های ظریف که برای نوشتن ضروری هستند.
  • عدم حرکت مناسب انگشتان.
  • عدم هماهنگی چشم و دست.
  • عدم توانایی کنترل بازو، دست و اضلات انگشتان.
  • عدم یادگیری مفاهیم پایه ای مانند: بالا، پایین، زیر و رو.
  • وضعیت قرار گرفتن نامناسب کاغذ و بدن به هنگام نوشتن.
  • فاصله نامناسب سر کودک با کاغذ به هنگام نوشتن.
  • استفاده از میز و صندلی و مداد نا مناسب.
  • در دست گرفتن مداد به صورت نامناسب.
  • عدم توانایی در طراحی فرم صحیح ترسیم هر یک از حروف و کلمات در ذهن.
  • دشواری در حفظ تجارب و تاثیرات دیداری.
  • بی قراری و پر تحرکی.
  • نداشتن انگیزه کافی برای خوب نوشتن.
  • تاخیر در تکلم.
  • فقر یا نارسایی آموزش.
  • اشکال در تبدیل و انتقال ادراک حس دیداری به حرکتی.
  • خطا در ادراک دیداری واژه ها.
  • عدم هماهنگی کلی بدن.

 

درمان وارونه نویسی و قرینه نویسی

برخی از کودکان به هنگام نوشتن دیکته واژه ها را صحیح اما به شکل وارونه یا قرینه می نویسند.

درمان وارونه نویسی

اگر وارونه و قرینه نویسی در سنین قبل از دبستان صورت گیرد و حتی در کلاس اول دبستان، چنانچه زیاد و پی در پی تکرار نشود امری طبیعی است. اما اگر با گذشت زمان چند ماه از سال تحصیلی، حتی درمورد واژه هایی که دانش آموز در ابتدای سال فرا کرفته است رخ دهد، نیاز به ترمیم و درمان دارد. برای درمان این مشکل، انجام تمام فعالیت هایی که برای درمان نارسانویسی ذکر شده است مفید می باشد. علاوه بر آن اقدامات زیر را می توان انجام داد:

  • تن آگاهی: دانش آموز باید بتواند اندام هایش را بشناسد. به این منظور از او می خواهیمهر اندامی را که نام میبریم با دستش نشان دهد.
  • آدمکی از مقوا می سازیم، به گونه ای که اندام هایش قابلیت حرکت داشته باشد. سپس گرد و دست های آدمک را یک به یک به سمت چپ، راست، بالا و پایین می چرخانیم و از دانش آموز می خواهیم که همان حرکت ها را تقلیت کند. با انجام این بازی کودک مفهوم قرینه را تشخیص داده و قادر خواهد بود بین واژه ای که خوانده است و واژه ای که قرینه یا وارونه آن است، تمیز قائل شود.
  • مربی می تواند روبروی کودک بایستد و هر کدام از اندام هایش را حرکت دهد و کودک همان حرکت ها را تکرار کند. بدیهی است که در این تمرین و تمرین قبل اگر بخش هایی از طرف چپ بدن مربی حرکت کند(مثل دست چپ مربی)، دانش آموز نیز باید دست چپ خود را حرکت دهد.
  • مربی می تواند از تصاویری مشابه تصاویر زیر (آزمون پنجم فراستیگ) استفاده نماید: در تصاویر زیر دانش آموز باید شکل هایی را که در نقطه چین ها می بیند، در قسمت پایینتصویر رسم کند.

وارونه نویسی

قرینه نویسی

تقویت حافظه دیداری

غلط های املایی زیر را ببینید:

منزور-هیله-مقازه-گذند-اسحاب-بحار-هوله-ستبشغاب-اروس-سبر

علت عمده این نوع غلطهای املایی، ضعف حافظه دیداری است یعنی کودک به خوبی قادر نیست تصویر حرف مورد نظر را در کلمه به خاطر بیائرد. رونویسی کردن درست این واژه ها می تواند. به دانش آموز کمک کند، امااین کمک لزوما به سایر موارد انتقال نمی یابد. بهتر است حافظه دیداری دانش آموز را تقویت کنیم تا نه تنها دیکته درست واژه ای را غلط نوشته است فراگیرد، بلکه خواندن و دیدن هر کلمه جدید توانایی به خاطر سپاری آن را داشته باشد.

تمرین های زیر برای تقویت حافظه دیداری بسیار مفید می باشد:

  • ابتدا دو تصویر انتخاب کرده و به دانش آموز نشان می دهیم. و سپس تصویر ها را مخفی می کنیم و از او میخواهیم که آن تصویر ها را نام ببرد.
  • همان تمرین قبل را تکرار کرده ولی با این تفاوت که به جای دو تصویر، سه تصویر به او نشان می دهیم. اگر کودک قادر به یاد آوری آنها بود، چهار تصویر را نشان می دهیم. سپس به همین ترتیب ادامه می دهیم تا وقتی که حافظه دیداری کودک به حد طبیعی یا بالاتر از آن برسد.
  • یک تصویر نسبتا مرکب را به دانش آموز نشان می دهیم و از وی می خواهیم تا کل و اجزا آن را به خاطر بسپارد. پس از این که دانش آموز مدت زمانی را که خودش کافی می داند به تصویر دقت کرد، تصویر را مخفی کرده و اجزای تصویر را از او سوال می کنیم. معمولا در دفعات ائل بخش های اندکی از جزئیات در حافظه دیداری او می ماند و بخش هایی را به خاطر نمی آورد. یا اشتباه پاسخ می دهد. سپس همان تصویر را مجددا به وی نشان می دهیم و از وی می خواهیم دوباره آنها را مشاهده و اجزای آن را به خاطر بسپارد. با اندکی دقت در میابیم که این بار نوع و کیفیت نگاه کردن کودک با نحوه نگاه کردن دفعه قبل او تفاوت دارد . و همین تفاوت در واقع فرایند درمان است. بعد از چند روز و روزانه چند دقیقه تمرین، مجددا اولین تصویر را به وی نشان می دهیم و اجزای آن را از او می پرسیم. جالب است که با کمال اطمینان، می توانیم اعتماد به نفس بسیار زیاد دانش آموز و همچنین تفاوتی چشم گیر را در میزان تقویت حافظه دیداری او مشاهده کنیم.
  • تعدادی اسباب بازی یا ابزاری دیگر به دانش آموز نشان می دهیم. سپس با پارچه ای روی آنها را پوشانده و یکی از وسایل را دور از نظر کودک برداشته و می خواهیم وسیله پنهان شده را معرفی کند.
  • مجموعه کوچکی از اشیا را به ترتیب خاصی می چینیم و از دانش آموز می خواهیم نام و ترتیب قرار گرفتن آنها را به خاطر بسپارد. سپس چشمان او را می بندیم و آنگاه جای چند وسیله را با هم عوض می کنیم و بعد از وی می خواهیم اشیا را به ترتیب قبلی بچیند.
  • از دانش آموز می خواهیم، چند دقیقه بیرون از کلاس باشد. در غیاب او محل نشستن یکی دو نفر از همکلاسی هایش را عوض می کنیم. سپس کودک را به کلاس می آوریم و از وی می خواهیم تا تغییرات انجام شده در کلاس را پیدا و گزارش کند.
  • چند کارت مقوایی در ابعاد 10*7 سانتی متر تهیه کرده و بر روی هر کدام یک واژه می نویسیم. کارت ها را به دانش آموز می دهیم تا واژه ها را به خاطر بسپارد. سپس کارت ها را از او گرفته و دور از دید وی، یکی دو کارت را بر می داریم و بقیه را به دانش آموز می دهیم. سپس از او می خواهیم تا کارت مربوط به واژه ای را که برداشته ایم معرفی کند.
  • از انواع اسباب بازی های آموزشی مربوط به حافظه مثل دومینو استفاده می کنیم و با استفاده از آن مسابقه ای بین دانش آموزان ترتیب می دهیم.
  • پس از اینکه به مدت چند روز و روزانه حدود پانزده دقیقه تمرین های قبلی را انجام دادیم، کارت هایی مقوایی به ابعاد حدود 10*7 سانتی متر تهیه می کنیم . سپس واژه هایی را که املا صحیح آنها نیاز به حافظه دیداری دارد، (مثل: منظور- حیله- مغازه- گزند- اصحاب- بهار- حوله – سطل- بشقاب- عروس- صبر) انتخاب کرده هر واژه را روی یک کارت می نویسیم. بهتر است واژه ها از صفحاتی از کتاب درسی دانش آموز انتخاب شود، که املا آنها به زودی در کلاس درس آموزش داده خواهد شد. ابتدا یک کارت را به کودک نشان می دهیم تا به اندازه کافی به آن نگاه کند. سپس کارت را مخفی کرده و از وی می خواهیم املا آن واژه را با استفاده از انگشت در هوا بنویسد. این کار برای کودک هم ساده تر و هم خوشایند تر از نوشتن با مداد در روی کاغذ است. پس از این که وی در انجام این تمرین از خود موفقیت نشان داد، دوکارت پی در پی به او نشان می دهیم و سپس می خواهیم با انگشت، املای هردوی آن ها را بنویسد. سپس به همین ترتیب، به تعداد کارتها اضافه می کنیم. با انجام این تمرین ها روزانه به مدت 10 الی 20 دقیقه حتی پس از گذشت یک هفته، دانش آموز پیشرفت محسوسی را در املا نشان خواهد داد.
  • اغلب واژه های نسبتا مشکل کتاب درسی را انتخاب می کنیم و آنگاه هر واژه را بر روی یک کارت مقوایی 10*7 سانتی متر می نویسیم. ممکن است تعداد این کارت ها یکصد یا دویست عدد باشد. تعیین تعداد واژه ها، به میزان خطا های کودک در بازیاد آوری حروف خاص واژه ها بستگی دارد. یعنی هر قدر کودک از ضعف املا بیشتری برخوردار باشد تعداد کارت های تهیه شده بیشتر خواهد بود. اینک مربی کارت ها را به دانش آموز نشان می دهد و از وی می خواهد که املا آن را با انگشتش در هوا بنویسد . کارت مربوط به هرکدام از واژه ها که درست نوشته شده اند به عنوان یک امتیاز به دانش آموز داده می شود. ممکن است در جلسات اول فقط با ده کارت شروع کرد و سپس به تعداد آنها افزود. می توان از دانش آموز خواست در هر جلسه تعداد کارت هایی را به عنوان نشانه موفقیت به دست آورده است، یادداشت کند. این کار به خاط تقویت رفتار وی صورت می گیرد.
  • همان تمرین قبل را انجام می دهیم اما این بار دانش آموز خودش نقش مربی را هم به عهده می گیرد و با هر موفقیت به خودش امتیاز می دهد.
  • بسیار ضروریست که از گفتن تعداد غلط های کودک به هنگام انجام تمرین ها یا به هنگام تصحیح دیکته خودداری کنیم. همیشه باید تعداد واژه هایی را که درست نوشته است و از نظر او یک تلاش موفق محسوب می شود، به حساب آوریم. این امر موجب تقویت یادگیری وی خواهد شد. به هنگام اظهار نظر شفاهی یا زیر نویسی دیکته می توان به دو نوع زیر نویس از طرف آموزگاران توجه کرده و از نوع مناسب آن استفاده نمود.

تقویت حافظه دیدلری

تقویت تمیز دیداری

بعضی مواقع کودک در ادراک ریزه کاری ها و جزییات کلمه ای که به خاطر سپرده است، دچار مشکل بوده و بنابر این در نوشتن آنها مرتکب اشتباه شده است.

برای کودکانی که مشکل ادراک دیداری دارند چه کنیم؟

دوز-جانه-زور-دوس-بتر

برای درمان این نوع مشکلات باید تمرین هایی برای دانش آموزان تدارک دید که در حیطه ادراک های متعدد دیداری قرار دارند:

الف: توانایی در تمیز دیداری- این توانایی به تشحیص تفاوت یک چیز از چیز دیگر مربوط می شود. مثلا توانایی تشخیص:

«س» از «ش»               «د» از «ذ»

«ر» از «ز»                  «ع» از «غ»

«ف» از «ق»                «ج» از «چ»

«ح» از «خ»                 «ک» از «گ»

برای تقویت توانایی در تمیز دیداری، می توان از موارد زیر کمک گرفت:

  • تصاویر آزمون شماره 4 فراستینگ را الگو قرار داده، تصاویر مشابه ی رسم می کنیم و از کودک می خواهیم دور یکی از اشکال هندسی را که از او می خواهیم دایره رسم کند.

به تصاویر زیر دقت کنید:

زیر نویس های دیگری هستند که متاسفانه نه تنها هنوز به کار می روند، بلکه بسیار معمول و رایج می باشند مانند عبارت زیر :

از هر غلط پنج بار بنویس

منظور معلم این است که دانش آموز از «درست هر کلمه» 5 بار بنویسد و کلمه «غلط» را نباید استفاده کند.

همچنین گاهی آموزگاران با زیر نویس بسیار بد خطی، توصیه می کنند که دانش آموز خوش خط و خوانا بنویسند.

  • پس از انجام تمرین های بالا می توان به جای کارت های 7*10 سانتی متر که یک واژه در آن نوشته شده از کارت های مقوایی 5*7 سانتی متر که در آن چندید کلمه نوشته شده است استفاده کرد، تا دانش آموز همزمان چند کلمه را ببیند و به خاطر بسپارد. سپس باید تمرین های مشابه همان تمرین هایی که با کارت های کوچک انجام می گرفت انجام دهد.
  • پس از انجام تمرین های فوق، می توان کارت هایی مقوایی به ابعاد 5*7 سانتی متر تهیه کرد و در آن واژه های هم خانواده را نوشت. مثل واژه های (خاص –مخصوص-خصوصی-اختصاص-خاصیت-خواص) این تمرین موجب می شود که علاوه بر تقویت حافظه دیداری دانش آموز درک کند که این کلمات یک ریشه دارند و هم خانواده هستند و بنابراین همانند هم نوشته می شوند. پس از چند روز تمرین، اگر فقط یک واژه را به دانش آموز یاد دهیم ، مثلا واژه «سبب» را، و بعد از وی بخواهیم که املای این واژه ها را بنویسد(اسباب- سبب ها- مسبب- ) میزان موفقیت او در املا صحیح این واژه ها حتی اگر این واژه ها را قبلا ندیده باشد، بسیار افزایش خواهد یافت.

تقویت تمیز دیداری

تمیز دیداری

  • کارت های مقوایی به ابعاد 7*10 سانتی متر تهیه می کنیم. در ستون سمت راست کارت، یک حرف می نویسیم و در ستون سمت چپ کارت چند حرف، از جمله حرفی را که در سمت راست نوشته بودیم، می نویسیم. سپس از دانش آموز می خواهیم که حرف سمت راست را در میان حروف سمت چپ بیابد:

ج / چ-ا-ب-ی-ر-ل-س-ج-ر-ظ

د / ک-ن-ل-ق-غ-ی-ط-د

ل / ذ-د-ل-س-ص-ض-ش-ط-

 

  • کارت های مقوایی به ابعاد 7*10 سانتی متر تهیه می کنیم و در سمت راست آن یک کلمه می نویسیم. دانش آموز باید همان کلمه را از بین کلماتی که در سمت چپ نوشته ایم پیدا کند.

دانش / رانش – سازش- بالش – دوش – دانش – درویش

حاتم / خاتم – حاتم – نادم – قائم – دائم – نادم

ب: ادراک نقش از زمینه- این یک مهارت ادراکی ست که به تشخیص یک چیز از زمینه محیطی آن مربوط می شود. وقتس دانش آموز این مهارت را داشته باشد می تواند حروف کوچک “ب” و “ت” را در میان این واژه ها به خوبی ادراک نماید و بنابراین بین هر کدام از آن حروف و کل کلمه تمیز قائل شود:

شستشو     مسبب     مستاجر     مستاصل

برای تقویت ادراک نقش از زمینه چه کار هایی می توان انجام داد؟

  • آزمون شماره 2 فراستیگ را الگو و راهنمای خویش قرار می دهیم و با طراحی تصویر های مشابه از کودک می خواهیم تا دور شکل خاصی را که تعیین می کنیم، یک دایره رسم کند.

مشکل تمیز دیداری

  • کارت هایی را تهیه کرده و روی آن حروف الفبا را در جهت های گوناگون می نویسیم. با ارائه هر کارت از دانش آموز می خواهیم که بدون چرخاندن کارت یکی از حروف را که ما تعیین کرده ایم شناسایی نماید یا به کمک مداد دور آن دایره ای رسم کند.

تمییز دیداری 2

 

  • نقاشی ها یا طراحی هایی تدارک می بینیم که یک یا چند تصویر خاص در آن پنهان شده باشد و از دانش آموز می خواهیم تصویر مورد نظر را بیابد.

تمییز

تفکیک دیداری

  • کارت هایی تهیه می کنیم و در داخل آن حروفی در هم رفته را می نویسیم (حروف ها باید در هم ادغام شده باشند) و از کودک می خواهیم تا دور حرف خاصی را که تعیین می کنیم دایره رسم کند.
  • یک صفحه از کتاب درسی دانش آموز را انتخاب کرده و از او می خواهیم دور حرف خاصی را که تعیین می کنیم دایره رسم کند.

 

دید واگرا و همگرا

اگر دانش آموز هم از توان دید همگرا و هم از توان دید واگرا به اندازه کافی برخوردار باشد مشکلات یادگیری او کاهش خواهد یافت.

در نوع دیدن همگرا فرد به یک کلمه یا یک شیء آنقدر متمرکز می شود که اشیا اطراف آن را مبهم و غیر واضح می بیند. اما در دید واگرا فقط به یک نقطه یا یک کلمه نگاه می کند ولی کلمات مجاور آن را نیز می بیند.

برای تقویت مهارت دید واگرا می توان با توجه به الگو های زیر تمرین هایی ابداع کرد:

  • کلمه ای را که در وسط سطر نوشته شده است را به دانش آموز نشان می دهیم و به او می گوییم تا به آن کلمه نگاه کند و سعی کند در همان حال بدون اینکه چشمانش را حرکت بدهد یا جهت دیدش را عوض کند، اشیاء پیرامون را نیز ببیند.
  • یک دایره کوچک در وسط تخته سیاه رسم می کنیم و مرکز آن را با یک نقطه مشخص می کنیم، سپس از دانش آموز می خواهیم به مرکز دایره نگاه کند و بدون اینکه در زاویه دید خود تغییر جهت دهد، اشیاء پیرامون تخته سیاه را نام ببرد.

 

برای تقویت مهارت دید همگرا می توان با توجه به الگو های زیر تمرین هایی را پیشنهاد کرد:

  • دانش آموز به کلمه ای در بین یک سطر توجه کرده و سعی کند آن کلمه را به طور کامل و دقیق ببیند و سایر کلمات سطر را ندیده و یا آن ها را مبهم ببیند.
  • دایره ای رسم کرده و مرکز آن را با یک نقطه مشخص می کنیم. سپس از دانش آموز می خواهیم روی نقطه آنچنان تمرکز کند که نتواند دایره را ببیند و یا این که دایره را مبهم ببیند.

پرورش دقت

غلط های املای مثل : داستان(داستان) – کندم(گندم)  نهنفته(نهفته) – سرده( سرد) ناشی از کم دقتی دانش آموز است.

برای تقویت دقت دانش آموزان می توان کار های زیر را انجام داد:

  • دو تصویر را که مشابه هم هستند اما در یک یا چند مورد جزیی با هم اختلاف دارند، به دانش آموز نشان می دهیم و از وی می خواهیم تا تفاوت های بین دو تصویر را پیدا کند.

پرورش دقت

  • کارت های مقوایی 5*7 سانتی متر تهیه کنید. روی هر کدام یک کلمه بنویسید طوری که روی هر یکی از حروف یا نقطه یا دندانه آن کلمه جا افتاده باشد. دانش آموز باید نقص کلمه را بیابد.
  • کارتهای مقوایی تهیه کنید روی هر یک کلمه بنویسید به طوری که یک حرف یا دندانه یا نقطه اضافی داشته باشد. دانش آموز باید بخش اضافی را پیدا کند.
  • دیکته چند نفر را برای تصحیح در اختیار دانش آموز قرار دهید تا آنها را تصحیح نماید.
  • برای ترمیم نقیصه جا انداختن برخی از حروف یا نقطه یا کم و زیادی دندانه های حروف یا جابه جا گذاشتن نقطه ها چه باید کرد؟

دو شکل که مشابه یکدیگرند اما یک یا چند اختلاف جزیی بین آنها وجود دارد به دانش آموز می دهیم. وی باید تفاوت های بین آنها را بیابد. شکل های زیر برای این کار مناسب است:

پرورش دقت در کودکان

مشکلات مربوط به آموزش

اگر دانش آموز در دیکته، غلط های مثل غلط های زیر داشت، علت مربوط به آموزش وی می باشد

تجربها- بنده گان- شوده ام- روباه ها- خُش- خوروس.

برای حل این نوع مشکلات دیکته چه باید کرد؟

  • برای این نوع غلط ها باید با آموزگار دانش آموز تماس گرفت و روش آموزش وی را جویا شد. بهتر است روشی که درمانگر به کار می برد، با روش آموزگار مغایر نباشد.
  • در صورتی که آموزگار دانش آموز موافق باشد، مربی می تواند با استفاده از کتاب های روش تدریس که وزارت آموزش و پرورش در اختیار آموزگاران قرار می دهد، دانش آموز را تحت آموزش قرار دهد. البته چنانچه تدریس آنچه به مشکلات آموزشی مربوط می شود توسط آموزگار دانش آموز صورت گیرد، بسیار بهتر خواهد بود. زیرا آموزش دانش آموز اگر توسط فردی به جز آموزگار خویش آن هم خارج از کلاس صورت بگیرد، از یک سوء وی را متکی و وابسته می کند و از سوی دیگر دانش آموزاز انگیزه قوی برای دقت، توجه و یادگیری در کلاس برخوردار نخواهد بود.

کدام اِ : «-ِ» یا «ـه»

بسیاری از دانش آموزان در نوشتن صدای«اِ» در انتهای کلمه دچار مشکل می شوند یعنی واژه های (اصحابِ- دیدنِ- سالِ) را به صورت (اصحابه – دیدنه – ساله ) می نویسند و برعکس در نوشتن صدای «ـه» در آخر کلمات از کسره استفاده می کنند.

بسیاری از آموزگاران سعی می کنند با بیان و شرح و توصیف «اِ» مالکیت – مضاف و مضاف الیه- نسبت – صفت و موصوف و امثال آن، به دانش آموزان نوشتن درس آن واژه ها را آموزش دهند. این روش ها، دانش آموزان را، به ویژه در سال های اول و دوم دبستان بیشتر گیج می کند. زیرا رشد ذهنی آنان هنوز به آن درجه نرسیده است که مفاهیم یاد شده را درک کنند و تفاوت آن اصطلاحات را در یابند و به هنگام نوشتن دیکته به کار برند.

تجربه های زیادی که برای رفع این اشکال صورت گرفته، نشان داده است که روش زیر سریع تر از هر روشی، دانش آموزان را به درست نویسی سوق می دهد. ابتدا با لحنی خوب و صمیمی از دانش آموزان می خواهیم که به ما گوش کنند. سپس به این طریق عمل می کنیم:

بچه ها ببینید من برای شما کلماتی را نام میبرم بعضی از این کلمه ها طوری ست که وقتی من بیان کردم شما منتظر کلمه دیگری نمی مانید. مثلا وقتی می گوییم (نامه – خامه – شانه ) شما متوجه می شوید که اسامی چیز هایی را گفتم. اما گاهی نیز کلماتی را می گوییم ولی شما منتظر می مانید که ادامه دهم. زیرا آن کلمه، مقصود مرا به شما نمی رساند(مداد- قندان- کفش- دانش آموز- آموزگار). در این گونه کلمات شما منتظرید که من ادامه دهم. مثلا بگوییم (مدادِ حسن یا قندانِ سفید یا…)

حالا این دو دسته از کلمات را مخلوط به کار می برم. هروقت بعد از گفتن کلمه ام منتظر کلمه دیگری بودید، دست هایتان را بالا ببرید و اگر نیاز نبود که منتظر کلمه دیگری بمانید دست هایتان پایین باشد. خب حالا کلمات را می گوییم(کلاس- معلم- مدیر- زن- ساده – خامه – دانه -کتاب) بعد از یکی دو جلسه که این بازی را انجام دادیم به آنها فقط یک قاعده را آموزش می دهیم. می گوییم هر وقت بعد از تلفظ کلمه شما منتظر کلمه دیگری بودید با این «-ِ» آن را بنویسید و اگر منتظر کلمه دیگری نبودبد با «ـه» یا «ه» آن را بنویسید.

«اُ» استثنایی

یکی دیگر از مشکلات آموزشی که موجب نوشتن غلط کلمه می شود، نوشتن صدای «اُ» است.

واژه هایی مثل خوراک و خوش را ممکن است دانش آموز به صورت خُراک و خُش بنویسند، چون تعداد این واژه ها محدود است می توان با نوشتن این کلمات بر روی یک صفحه مقوایی، نوشتن استثنایی آن ها را به کودکان یاد داد یعنی از حافظه بصری آنان استفاده نمود.

همچنین در مورد نوشتن واژه های خواهر – خواب و… با گفتن داستانی در مورد حروف، آنان را توجیه کرد. مثلا داستان حروف «و» که لال است و صدایش در نمی آید اما بسیار علاقه مند است که لااقل در برخی واژه ها حضور داشته باشد. مثل دانش آموزی که لال است اما می خواهد در کلاس شرکت کند. و آنگاه با استفاده از حافظه بصری این نوع کلمات را به دانش آموز آموزش داد. درست به همین طریق و با همان داستان برای واژه های مرکب عربی که«ا» در آن ها تلفظ نمی شود. مثل امیر المومنین. البته در سال های بالا تر، هنگامی که دانش آموز به رشد ذهنی بالا تری برسد می توان قواعدی را نیز برای نوشتن این کلمات بیان کرد.

در این گونه موارد ابتکار معلم حرف اصلی را می زند.

درمان اختلالات یادگیری دانش آموزان بی قرار، نا آرام، بی توجه، کم توجه و پر تحرک

در درمان اختلالات یادگیری دانش آموزانی که دارای ویگی های فوق هستند باید قبل و یا همزمان با فعالیت های درمان اختلال، سه گروه فعالیت خاص انجام شود:

اول: اقداماتی برای تغییر دادن و مناسب کردن محیط آموزش و یادگیری در خانه، مدرسه و اتاق درمان اختلال.

دوم: تغییر روش آموزشی، زمان آموزش و… معلم متناسب با نوع ویژگی دانش آموز.

سوم: انجام یک  سلسله فعالیت های منظم و سیستماتیک برای تغییر رفتار دانش آموز، این نوع فعالیت ها را به طور کلی می توان با اصطلاح «تغییر رفتار» معرفی کرد.

برای دانلود برگه های فانتزی دیکته اینجا کلیک کنید!

منبع: 

به این نوشته چند ستاره می دهید؟
[امتیاز کل: 1 میانگین: 1]
ممکن است شما دوست داشته باشید

نظر شما در باره این نوشته چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

هجده − ده =